Achtzaamheid

De zwijgcultuur doorbroken

Wat betreft de verbreiding van de leer van de Boeddha is Nederland historisch en geografisch gezien een volstrekt buitengewest. Hieronder geef ik in het kort weer hoe de Mahasi-methode in Nederland de afgelopen veertig jaar zijn weg heeft gevonden. Maar misschien is het reëler om te zeggen: zijn weg niet heeft gevonden.

Het is namelijk geen opwekkend verhaal, met twee namaak-monniken - Dhammawiranatha en Mettavihari - aan wie jarenlang in Nederland groot gezag is toegekend. In het isolement waarin zij verkeerden, zonder de relativerende nabijheid van collega-monniken, kon het gemakkelijk gebeuren dat zijzelf en hun omgeving hen als een genie gingen beschouwen, of als iemand die misschien wel een gradatie van heiligheid had bereikt. Met de daarbij behorende uitstraling waar de volgelingen zich in konden koesteren. Lees en huil.

Dhammawiranatha

In 1979 heeft Mahasi Sayadaw Nederland bezocht. Verantwoordelijk voor zijn verblijf hier was toen de Nederlander  Dhammawiranatha (1953). Die was in 1977 tot monnik gewijd in Indonesië door Jinamitto (1904–1996), die gewijd was door Jinarakkhita (1923–2002), die in 1954 door Mahasi Sayadaw tot monnik was gewijd. Volgens Dhammawiranatha hield Mahasi Sayadaw hem destijds voor: ‘I want you to teach Dhamma for a long, long time.’ Hij bracht nadien een stads(retraite)centrum tot stand in Den Haag (1986) en daarnaast een buitencentrum (1991) in Friesland. Ook schreef en vertaalde hij tientallen boeken en gaf 25 jaar lang een maandblad uit.

Vanaf 1982 was ik hierbij betrokken. Nadat ik in 1990 monnik was geworden en in het centrum was gaan wonen, stagneerde mijn oefening. Ik trof een cultuur van angst aan, meditatie werd steeds minder belangrijk, er waren vreemde koerswijzigingen, ik waande mij soms in een sekte, en er was – van twee kanten - steeds minder contact met de buitenwereld. In 2001 vond ik de tijd rijp om te vertrekken, en juist mijn vertrek maakte dingen los en bracht ze aan het licht. Seksueel (wan)gedrag was de aanleiding dat Dhammawiranatha door zijn eigen leerlingen (onder wie ik) werd gedwongen zijn monnikspij af te leggen en al zijn functies op te geven. Dit was het eerste geval van het doorbreken van een zwijgcultuur.

Mettavihari

Mettavihari (1942-2007) was in zijn vaderland Thailand onder andere leerling van U Asabha (1911-2010), die in 1952 door Mahasi Sayadaw naar Thailand is gezonden om les te geven. In 1973 opende Mettavihari een Thaise tempel in Waalwijk en in 1978 richtte hij de Stichting Jonge Boeddhisten Nederland (SJBN) op. In 1983 is Mettavihari wegens seksueel (wan)gedrag uit Waalwijk weggestuurd. Er waren echter Nederlandse leerlingen - o.a. in Tilburg, Amsterdam en Groningen - die dat geen enkel bezwaar vonden en hem in nieuw opgerichte stichtingen op het schild verhieven. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat moraliteit (sila), het fundament van de oefening, geen rol speelde in het onderricht dat in deze centra gegeven werd. Op andere punten is de claim dat Mettavihari de Mahasi-methode onderwees op zijn minst twijfelachtig. In een kennelijke behoefte aan wat men 'verbreding' is gaan noemen, ging de SJBN in 1998 over in de Stichting Inzicht Meditatie (SIM). Vlak voor zijn dood in 2007 heeft Mettavihari 14 leerlingen aangewezen als leraar. Anno 2017 valt bij de 14 te bespeuren dat zij ofwel geen concentratie volgens de Mahasi-methode onderwijzen, ofwel dat zij zich niet langer op de Mahasi-methode beroepen, ofwel dat zij samatha-leraren invliegen omdat zij met hun pseudo-Mahasi-instructies niet langer wegkomen.

Hiërarchisch conglomeraat

Na de benoeming van maar liefst veertien leraren door Mettavihari, was mijn inschatting dat de zwijgcultuur over hem nooit meer zou worden doorbroken. Al vóór deze benoeming, en vóór de dood van de Godfather in 2007, was het er steeds meer op gaan lijken dat Theravada Nederland geregeerd werd door een hiërarchisch aandoend conglomeraat van leraren 1e graad, leraren 2e graad, assistent-leraren, bestuurders en lokale zitgroepbegeleiders. Transmissie van leraarschap, zoals men de benoeming aanduidde, is een begrip dat aan de Zen-wereld is ontleend. Daar beroept men zich niet op de Boeddha - die toch echt alleen de Dhamma als zijn opvolger heeft nagelaten (zie Maha-Parinibbana Sutta , DN 16,6) - maar op patriarchen van meer dan duizend jaar later. Dan heb je natuurlijk wat uit te leggen. Als Theravadins deze term gebruiken wekt het de indruk van een kunstgreep.

Het begin van het einde

In 2012 liet Sayadaw U Pandita weten dat degenen die in Nederland de Mahasi-methode willen onderwijzen, er goed aan zouden doen eerst hun eigen oefening verder te verdiepen. Ik heb dit destijds discreet onder de aandacht gebracht van de 14 Mettavihari-leraren en van de Stichting Inzicht Meditatie (SIM). Maar de jarenlange zwijgcultuur had hen kennelijk ook doof gemaakt. Daarom ben ik hier later naar buiten toe volstrekt open over geworden.

In juni 2013 heeft de SIM - niet alleen vanuit de historie nauw verbonden met de Mettavihari-leraren - mijn retraites uit haar agenda verwijderd ‘wegens onoverkomelijke verschillen van opvatting’. Het beroep dat ik daartegen heb aangetekend, is door de SIM noch naar de letter, noch naar de geest van haar ‘Ethische Code’ afgehandeld. Men had dat het liefst stil gehouden, maar daar heb ik niet aan meegewerkt. ('Hoe de SIM mij excommuniceerde')

Van zijn voetstuk getrokken 

Op Pinksterzondag, 24 mei 2015, opende het 8-uur-journaal van de NOS met het nieuws van het seksueel (wan)gedrag van de Thaise monnik Mettavihari (1942 - 2007). Het item was maandenlang voorbereid in samenwerking met onderzoeksjournalist Rob Hogendoorn (zie eerste link hieronder) van het webmagazine Open Boeddhisme, die er twee jaar onderzoek naar had verricht. Hiermee werd een zwijgcultuur van veertig jaar doorbroken.

Hieronder een overzicht van de belangrijkste Nederlandstalige publicaties in de periode hierna. De meeste zijn afkomstig van www.nos.nl en www.openboeddhisme.nl, een enkele is uit De Volkskrant, van het ANP of het Boeddhistisch Dagblad.

Toon #
Titel
Rob Hogendoorn, onderzoeksjournalist

Hoe vaak wordt er in het Westen niet gedacht: 'Boeddhisten? Nee, die doen zoiets niet!' In Azië weet men wel beter: het zijn ook mensen. In Nederland verricht onderzoeksjournalist Rob Hogendoorn op zeer integere wijze pionierswerk op dit gebied. Sinds 2011 publiceert hij hierover onder meer - samen met Theo Dik (1953-2016) - in het webmagazine Open Boeddhisme. In 2015 bracht Rob samen met de NOS het seksueel misbruik van de Thaise monnik Mettavihari (1942 - 2007) aan het licht, en veertig jaar zwijgcultuur hierover. Zijn werk gaat inmiddels ook de grens over. In augustus 2017 heeft hij op Facebook de Engelstalige groep Open Buddhism opgericht.

Meldpunt misbruik door boeddhisten

Keer op keer blijkt in Nederland dat boeddhistische organisaties en personen die lesgeven niet aanspreekbaar zijn op onethisch gedrag - zelfs niet als het om seksueel misbruik gaat. Daarom is het een heel goede zaak dat er voor dit laatste een onafhankelijk meldpunt is opgericht. Het lofwaardige initiatief kwam van de boeddhistische tempel in Waalwijk, die wél haar verantwoordelijkheid nam.

Seksueel misbruik bij Boeddhisten in Nederland

NOS.nl, 24 mei 2015.

'Ik dacht: dit wordt een Thaise massage'

NOS.nl, 24 mei 2015

Zelfs de Dalai Lama worstelt met seksueel misbruik

NOS.nl, 24 mei 2015

Misbruik in Nederlands Boeddhisme

Open Boeddhisme, 24 mei 2015

Misschien hoort het bij de meditatie?

Open Boeddhisme, 24 mei 2015

Bij dit artikel is een overzichtelijke tijdlijn gevoegd.

Media aandacht overvalt Boeddhisten

Open Boeddhisme, 24 mei 2015

Ook 12-jarige jongen misbruikt

NOS 8-uur Journaal en NOS.nl, 28 mei 2015

Minderjarigen niet beschermd

Open Boeddhisme, 28 mei 2015

In dezelfde valkuil

De Volkskrant, 29 mei 2015.

Columniste Elma Drayer stelt dat de boeddhistische leraren in dezelfde valkuil zijn gelopen als de katholieke geestelijkheid.

Verklaring tempel Waalwijk

29 mei 2015

Henk Barendregt geeft rol onjuist weer

Open Boeddhisme, 2 juni 2015

Ex-bestuurslid Patrick Franssen onthult wat er zich vanaf 1974 in de tempel in Waalwijk heeft afgespeeld. Dit artikel bevat ook een gedetailleerde tijdlijn van het leven van Mettavihari.

NOS: Alarmsignalen genegeerd

NOS.nl, 3 juni 2015

De NOS neemt bovenstaand verhaal goeddeels over.

Over het verzwijgen van ethisch grensoverschrijdend gedrag

Boeddhistisch Dagblad, 5 juni 2015

In bovenstaand artikel van een zestal van degenen die zich in 2006 door Mettavihari tot leraar hebben laten benoemen, wordt begoocheling - (Eng.: delusion, Pali: moha), de diepst liggende wortel van het onheilzame - op vele manieren omschreven.

Als contrast: in onze maatschappij is voor een minister 'ik wist het niet' nooit een excuus, zelfs niet als het waar is. Die weet dat hij het nu eenmaal wel had móéten weten, neemt daar verantwoordelijkheid voor en treedt af. De zogenaamde leraren aanvaarden deze consequentie niet. 'Om niet het kind met het badwater weg te gooien’, zoals zij het noemen. Ze verklaren zichzelf onmisbaar, als het ware.

Hoofdmonnik Waalwijk aan het woord

Open Boeddhisme, 12 juni 2015.

Klare taal van de huidige hoofdmonnik in Waalwijk: Mettavihari was vanaf zijn eerste seksuele contact al geen monnik meer. Het bestuur had hem bij de politie moeten aangeven. Je wordt geen leraar door een benoeming, maar door je eigen oefening.

Barendregt geeft nalaten toe; suggereert 'afstand' Mettavihari

Open Boeddhisme, 26 juni 2015

Het gedrag van de 14 leraren

Open Boeddhisme, 1 juli 2015

Over de 14 'leraren' en het ontbreken van iedere zelfreflectie.

De vaagheid van Olande Ananda

Open Boeddhisme, 12 juli 2015

De Nederlandse monnik Olande Ananda is vaag over zijn medeweten van het misbruik door Mettavihari.

De monnik, de poet en de penose

Open Boeddhisme, 8 september 2015

Over hoe Mettavihari met geld omging en hoe hij er aan kwam. Opvallend is dat hij zich - na in Waalwijk tweemaal uit het bestuur van de Thaise tempel te zijn verwijderd - in 1985 door zijn Nederlandse leerlingen in Amsterdam tot bestuurslid voor het leven liet benoemen. Opvallend is ook dat de sindsdien door hem opgerichte tempels pas na zijn dood door de Thaise Sangha als tempel erkend zijn.